Dora Otajonova “Teodora Goods” asoschisi, “Dalatek” agroplatformasi hammuassisi. O'zbekistondagi xo'jalik holatiga nazar xususiy qishloq sohaning ilg'or, kam sonli ayol mutaxassislaridan biri bo'lmish qo'liga tahlil kaleydoskopini tutqazdik. Ko'raylik-chi, bu kaleydeskop bizga qanday tasvirlarni taqdim etarkin?!
200 KILOGRAMMDAN 20 TONNAGACHA
O'zbekistonda tug'ilib, o'sib, 19 yoshimda “qaydasan, Malayziya” deb yo'lga otlandim. Malayziyadagi hayotimning beshinchi yilida “tang ahvoldagi talabalar” turmushini yaxshilash uchun do'stlarim bilan biznesga qaror qildik. Yong'oq va quruq mevalar olib kela paydok. 200-300 kilogrammli partiyalarni kichik do'konchalarga sotish mening zimmamga tushdi. 2017-yilda vizani yangilash qisqa muddatga O'zbekistonga qaytdim-u vaqtincha ishlab chiqish uchun ekport kompaniyaga joylashdim. Qishloq xo'jaligi orqali import qilish amalga oshirilgan 200 dan ziyod, hatto ochilmagan elektron xabarlarni ko'rganimda shokka tushdim. Yana ozmuncha emas, qo'sha-qo'sha yuk kemasiga ortgulik mahsulot so'ralgandi. Dora, bu sening imkoniyating, dedim o'zimga. Malayziyada 200-300 kiloga sotib olish amrimahol bo'lsa, O'zbekistonda sizga kompaniya ayni olish mumkin 20 tonnalab sotib olish uchun navbat kutayotgandi. Bu kompaniyada 9 oy ishlab, Malayziyaga qaytish haqida unutayozdim hisob.
TO'RT OY?! YO'Q, IKKI HAFTA!
Biznesda shunaqa: hozirgi darajangdan o'sasan va tabiiyki, yangi marralarni zabt kuzatish sezasan. Biroz vaqtdan keyin yo'llanma ishchi sifatida shaxsiy maqsad va boshqaruvim kompaniya falsafasiga mos kelmay qoldi. Va ishdan ketib, o'z kompaniyamni ro'yxatdan o'tkazdim. Yangi biznesga tikish uchun sarmoyam yo'q edi. Hammasini noldan amalgam, asosiy vazifa – muammolarni minimallashtirish edi. Masalan, yarim ishlab Shevchenko ko'chasidagi taomxona men uchun ofis ishini bajargan.
Biznes strategiyasi ustida ishlarkanman, birinchi buyurtmani olish uchun o'zimga to'rt oy muhlat belgiladim. Ammo amalda vaziyat ancha quvonarli bo'ldi – atigi ikki haftadan keyin oldingi buyurtma qo'limda edi. Va hammasi jadallay boshlab.
O'zbekiston yong'oq va quruq mevalarining mazasi o'zgacha. Ijobiy ma'noda. Ammo ularni ishlab chiqarish jarayoni maqtagulik emas. Afsuski, bu istiqbolli yo'nalishda bizdan yetarlicha foydalana olmayapmiz. Fermer va ishlab chiqarish tayyorlov jarayonini texnologik qanday to'g'ri amalga oshirishni bilmaydi, shuning uchun “qo'ldan kelgancha” qabilida ish tutadi. Bu esa tovarning narsa va saqlash muddatiga jiddiy ta'sir ko'rsatadi. Bilim va ko'nikma yetishmovchiligida mavjud bo'lgan mamlakatni samarali ishlab chiqarishga to'ldiradi.
TEKIN REKLAMA
Ayol tadbirkor bo'lish qiyinmi? Qiyin bo'lganda qandoq! Qizig'i, bu erkak uchun ham, ayol uchun ham birdek qiyin. Tadbirkorlik faoliyatim haqida gapiradigan bo'lsak, kichik yordam faqat va faqat odamlarning munosabati bilan bog'liq. Masalan, fermer birinchi uchrashuvda buyurtmani men bilan emas, haydovchi bilan muhokama qilib ketadi. Aslida buni qiyinchilik deb ham bo'lmaydi. Ijobiyi yetarlicha. Nazarimda, ayol bo'lganim uchun aynan mediamakonda ko'proq nazarga tushadi. Bugun malakali men haqimda ko'plab intervyu, maqola va chiqishlar orqali tor doiralarda ko'pchilik bilishiga ishonchim komil. Faoliyatimiz BBC va CNN efirlarida, MDH gi internet jurnallarida, O'zbekistondagi o'nlab yillik platformalarda yoritilgan. Qizig'i, hech qachon bu materiallar uchun chiqim qilmaganman. Tekin reklamaning ajoyib manzarasi. Mening o'rnimda odam bo'lganida u haqida ham ayni harakat bilan gapirishlari mumkin bo'lgan masofadan uzoq bo'lardi.
TAKLIFLAR
Mendan so'rashsa, avvalo, barcha ishlab fermerlar va xo'jaliklar uchun tizimli o'qitishni taklif qilgan bo'lardim. Bi lim va ko'nikma uzluksiz rivojlantirib borish kerak. Mediamakonni to'yintirish, ko'proq ma'lumot va o'quv materiallarini kerak. Qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va qayta tiklash bilan bog'liq barcha masalalarda ma'lumot olishni taqdim etish uchun mobil ishlab chiqarish ishlab chiqarish, ta'minlash ko'rsatuvlarni tayyorlashga sarmoya ishlab chiqarish zarur.
Ikkinchidan, har bir tovar uchun yo'l ishlab chiqarish ishlab chiqarilgan bo'lardim. Masalan, anjir mevasi juda nozik, saqlash muddati ham juda qisqa. Buning uchun bu mevani yangi pishganidan eksport qilish qiyin, bunda xatarlar ko'p. Bunday vaziyatda, masalan, eng maqbul yo'l – qishloq xo'jaligi mahsulotiga qayta yuklash. Fikrimcha, xoh pomidor yoki limon, xoh qovun yoki yong'oq bo'lsin, har bir tovar yo'l borligiga ega bo'lishi, unda ishlab chiqarish va sotuv strategiyasi, tayyorlov uchun mavjud va texnologiya texnologiyalari aks ettirilishi kerak. Toki har kim bilish kerak, ma'lumot bilan amalda qo'llash imkoniga ega bo'lsin.
Murod NASIROV suhbatlashdi.
